Dom Van Gogha w Drenthe

DLACZEGO WARTO?

Co czeka na miejscu.

Van Gogh Huis Drenthe w Nieuw-Amsterdam/Veenoord jest wyjątkowy z bardzo prostego powodu: to jedyny publicznie dostępny budynek w Holandii, w którym Vincent van Gogh naprawdę mieszkał i pracował. Nie jest to późniejsza rekonstrukcja ustawiona w przypadkowym domu ani muzeum zrobione wyłącznie na podstawie jego obrazów. Van Gogh przyjechał tutaj jesienią 1883 roku, wynajął pokój na pierwszym piętrze dawnego Logement Scholte i przez ponad dwa miesiące właśnie stąd wychodził na długie wędrówki po torfowiskach południowo-wschodniej Drenthe.

Sam budynek powstał około 1870 roku jako gospoda i miejsce noclegowe przy kanale. W 1876 roku kupił go Hendrik Scholte, który prowadził lokal w czasie pobytu Van Gogha. Kilka lat później obiekt pełnił również funkcję veerhuis, czyli miejsca związanego z przeprawą i ruchem wodnym. Dziś trudno to sobie od razu wyobrazić, ale w XIX wieku kanały były tutaj podstawową arterią transportową, a Nieuw-Amsterdam leżało w samym środku rozwijającego się regionu torfowego.

Van Gogh przyjechał do Drenthe 11 września 1883 roku. Najpierw spędził trzy tygodnie w Hoogeveen, gdzie wynajmował pokój na poddaszu u Alberta Hartsuikera. 2 października ruszył dalej barką holowaną po kanałach do Nieuw-Amsterdam. Sam określał tę podróż jako bardzo długą i podczas drogi wykonał nawet arkusz szkiców pokazujących mijany krajobraz. Tego samego dnia dotarł do Logement Scholte i dostał pokój, który dziś jest najważniejszą częścią muzeum.

Pokój był dla niego całkiem wygodny jak na ówczesne warunki. Miał piecyk, balkon i widok na wrzosowiska, torfowe chaty oraz most zwodzony przed gospodą. To właśnie z tego balkonu i z okna oglądał krajobraz, który później tak mocno przewijał się w jego listach do brata Theo. Van Gogh pisał z Drenthe bardzo dużo. Łącznie z tego okresu zachowały się 23 listy, które są dziś jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o jego pobycie i o tym, co wtedy widział, myślał i próbował malować.

Najważniejsze jest jednak to, że część pokoju zachowała się naprawdę. Oryginalne są między innymi deski podłogowe oraz fragmenty drewnianych ścian. Reszta wnętrza została odtworzona możliwie wiernie za pomocą przedmiotów z epoki, wypożyczeń i replik. Stoi tutaj łóżko, otwarta skrzynka z przyborami do rysowania i paleta, ale muzeum wyraźnie zaznacza, że nie wszystkie te przedmioty należały bezpośrednio do Van Gogha. Najcenniejsze jest więc samo pomieszczenie i fakt, że artysta naprawdę chodził po tych deskach i pracował dokładnie w tym miejscu.

Pobyt w Drenthe przypadł na ciekawy moment w jego życiu. Van Gogh nie był jeszcze znanym artystą i dopiero szukał własnego kierunku. Nie malował słoneczników ani kolorowych pejzaży kojarzonych później z południem Francji. Interesowali go przede wszystkim zwykli ludzie, ciężka praca, chłopi, robotnicy torfowi i surowy krajobraz. Przyjechał do Drenthe właśnie dlatego, że chciał zobaczyć region mniej zmieniony przez nowoczesność i znaleźć ludzi żyjących blisko ziemi.

Z Logement Scholte wychodził na całodzienne wędrówki po okolicy. Rysował i malował torfowiska, kanały, łodzie z torfem, gospodarstwa i ludzi pracujących na polach. W Nieuw-Amsterdam powstała między innymi „Turfschuit met twee figuren”, czyli łódź torfowa z dwiema postaciami, znajdująca się dziś w kolekcji Drents Museum w Assen. Namalował również akwarelę przedstawiającą most przed gospodą; to dzieło należy obecnie do Groninger Museum.

Drenthe zrobiło na nim duże wrażenie. W listach do Theo zachwycał się ciszą, przestrzenią i charakterem krajobrazu, ale ten zachwyt miał też drugą stronę. Jesień robiła się coraz bardziej mokra i zimna, dni były krótsze, a Vincent coraz mocniej odczuwał samotność. Miał niewiele pieniędzy i niewielu ludzi, z którymi mógł normalnie rozmawiać o sztuce. To, co początkowo wydawało mu się idealnym miejscem do pracy, po kilku tygodniach zaczęło działać na niego coraz ciężej.

4 grudnia 1883 roku Van Gogh opuścił Nieuw-Amsterdam i pojechał do rodziców w Nuenen. Cały pobyt w Logement Scholte trwał więc zaledwie nieco ponad dwa miesiące. Mimo to okres drentheński jest ważny, bo właśnie tutaj coraz mocniej skupiał się na przedstawianiu życia zwykłych ludzi i pracy na wsi. Niedługo później w Nuenen doprowadziło go to do jednego z najważniejszych obrazów wczesnego okresu – „Jedzących kartofle”.

Sam dom miał później sporo szczęścia. W XX wieku zmieniał właścicieli, a część zabudowy przebudowywano. W latach 90. pojawiło się nawet realne zagrożenie rozbiórką. W 1997 roku powstała Stichting Van Gogh en Drenthe, która zaczęła walczyć o zachowanie budynku i przygotowała plan jego restauracji. Tylna część została wprawdzie rozebrana w 1998 roku pod nowe apartamenty, ale najważniejszy fragment z pokojem Van Gogha przetrwał. Podczas renowacji w 2000 roku część wschodniej ściany niespodziewanie się zawaliła, co dodatkowo skomplikowało prace. Ostatecznie Van Gogh Huis Drenthe otwarto jako muzeum 30 marca 2003 roku.

W 2023 roku cały obiekt przeszedł kolejną dużą modernizację. Dodano nowe prezentacje audiowizualne, zmieniono trasę zwiedzania i sposób opowiadania historii, ale sam pokój Van Gogha pozostawiono jako centralny punkt wizyty. Muzeum ponownie otwarto 2 października 2023 roku, dokładnie 140 lat po dniu, w którym Vincent przybył tutaj barką.

Zwiedzanie prowadzi przez kilka etapów. Najpierw pojawia się historia życia artysty i jego droga do Drenthe, później dawna izba gościnna, gdzie można poznać jego listy, podróże po okolicy i artystów, którzy go inspirowali. Na końcu wchodzi się na pierwsze piętro do pokoju. Muzeum korzysta z projekcji, zdjęć, tekstów i dźwięku, ale najważniejszy moment pozostaje bardzo prosty: staje się w niewielkim wnętrzu, z którego Van Gogh wychodził rano na torfowiska i do którego wieczorem wracał ze szkicami.