Skansen Ellert en Brammert

DLACZEGO WARTO?

Co czeka na miejscu.

Openluchtmuseum Ellert en Brammert w Schoonoord to skansen, który najlepiej ogląda się bez pośpiechu. Na sporym, zielonym terenie rozmieszczono kilkadziesiąt historycznych budynków i rekonstrukcji pokazujących, jak wyglądało życie w Drenthe mniej więcej sto lat temu. Są chaty z darni, dawne gospodarstwa, szkoła, kuźnia, warsztaty, dom robotniczy, przytułek dla ubogich, tartak, stara drukarnia i niewielki kościół. Całość nie została ustawiona w jednym rzędzie jak ekspozycja, tylko tworzy coś w rodzaju dawnej wioski, po której po prostu się spaceruje. Oficjalna mapa muzeum obejmuje około 29 różnych obiektów i punktów związanych z dawnym życiem, rzemiosłem i historią regionu.

Najbardziej charakterystyczne są plaggenhutten, czyli prymitywne chaty budowane z darni, drewna i tego, co akurat było dostępne. Jeszcze w XIX wieku i na początku XX wieku w takich warunkach mieszkały biedniejsze rodziny pracujące na wrzosowiskach i przy wydobyciu torfu. Wnętrza były małe, ciemne i bardzo proste, a komfort ograniczał się właściwie do minimum. Muzeum pokazuje kilka różnych wersji takich domów, dzięki czemu dobrze widać, jak wraz z upływem czasu zmieniały się warunki mieszkaniowe zwykłych ludzi. Historia samego skansenu jest zresztą mocno związana właśnie z tym typem zabudowy.

W 1954 roku Schoonoord obchodziło stulecie istnienia i z tej okazji mieszkańcy postanowili odtworzyć kilka dawnych plaggenhutten. Miała to być początkowo tylko część jubileuszowych obchodów, ale zainteresowanie było tak duże, że rekonstrukcje pozostawiono i zaczęto rozbudowywać teren. Z czasem powstało pełnoprawne muzeum na wolnym powietrzu, do którego przenoszono kolejne budynki albo odtwarzano obiekty typowe dla dawnego Drenthe. W ten sposób miejsce, które zaczęło się od kilku prostych chat, rozrosło się do całego kompleksu pokazującego życie, pracę i rzemiosło sprzed ponad wieku.

Nie wszystko jednak kręci się wokół biedy i domów z darni. Na terenie znajduje się także stara szkoła, w której można zobaczyć, jak wyglądała nauka dzieci przed pojawieniem się współczesnych klas, tablic multimedialnych i całej dzisiejszej infrastruktury. Jest kuźnia, gdzie przy wybranych okazjach odbywają się pokazy pracy kowala, historyczna drukarnia z prasą drukarską oraz warsztat stolarski. W tartaku można zobaczyć dawne metody obróbki drewna, a w klompenmakerij temat prowadzi w stronę tradycyjnego wyrobu drewnianych chodaków. Dzięki temu skansen pokazuje nie tylko to, jak ludzie mieszkali, ale również z czego się utrzymywali i jak wyglądały zawody, których dzisiaj prawie nie spotyka się w codziennym życiu.

Ciekawym miejscem jest też Armenhuus, czyli dawny dom dla ubogich. Tego typu budynki funkcjonowały jako bardzo proste schronienie dla ludzi, którzy nie byli w stanie samodzielnie się utrzymać. Obok znajduje się ogród warzywny pokazujący, jak ważna była własna uprawa warzyw i podstawowych produktów. W dawnej zabudowie można zobaczyć również dom robotniczy, mieszkanie torfiarza i niewielkie budynki gospodarcze. Wszystko razem daje bardziej realistyczny obraz dawnego życia niż same „ładne stare chałupy”, bo pokazuje też trudniejsze warunki i codzienną walkę o utrzymanie.

Nazwa muzeum pochodzi jednak nie od żadnego historycznego budynku, tylko od jednej z najbardziej znanych legend Drenthe. Ellert i Brammert mieli być olbrzymami mieszkającymi na rozległym Ellertsveld. Według opowieści byli ojcem i synem, którzy żyli w ukrytej norze na wrzosowisku i napadali na podróżnych przechodzących przez okolicę. Rozciągali nad polem długie sznury połączone z dzwonkami, a kiedy ktoś zahaczył o jeden z nich, wiedzieli, że na wrzosowisku pojawił się kolejny podróżny. Wtedy wychodzili z kryjówki, napadali go i zabierali jego rzeczy.

Najbardziej znana część legendy dotyczy dziewczyny o imieniu Marieke. Olbrzymy miały ją porwać i przetrzymywać przez siedem lat, zmuszając do pracy w ich kryjówce. Pewnego dnia, kiedy Brammert był poza domem, Ellert poprosił dziewczynę, żeby go ogoliła. Marieke wykorzystała okazję, zabiła go brzytwą i uciekła. Brammert ruszył za nią w pościg i niemal ją dogonił. Według legendy rzucił za uciekającą dziewczyną wielką siekierę, która utkwiła w drzwiach chwilę po tym, jak Marieke schowała się w bezpiecznym miejscu. Czy wydarzyło się to naprawdę, oczywiście nikt dziś nie jest w stanie udowodnić, ale historia przez pokolenia była jedną z najbardziej znanych lokalnych opowieści.

Muzeum wykorzystuje legendę jako dodatkowy motyw dla dzieci i rodzin. Przy wejściu stoją figury obu olbrzymów, a na terenie znajduje się Het hol van de reuzen, czyli „jama olbrzymów”, gdzie prezentowana jest animowana wersja opowieści. W szkolnej sali wolontariusze czasami czytają legendę na głos. Dzięki temu Ellert i Brammert są tutaj czymś więcej niż tylko nazwą na tablicy przy wejściu.

Dla dzieci przygotowano również duży plac zabaw oraz małą zagrodę ze zwierzętami. Dzięki temu spokojnie można przyjechać tutaj na kilka godzin z rodziną, nawet jeśli nie każdy ma ochotę przez cały czas oglądać dawne warsztaty i wyposażenie gospodarstw. Na terenie działa też stara boerenherberg, czyli karczma urządzona w stylu dawnego Drenthe, z miejscem na kawę, coś do jedzenia i odpoczynek w trakcie spaceru.

W ciągu roku muzeum organizuje różne wydarzenia, podczas których cały teren robi się bardziej żywy. Pojawiają się pokazy dawnych maszyn rolniczych, jarmarki, demonstracje rzemiosła oraz specjalne dni poświęcone kulturze Drenthe. W październiku organizowana jest również wieczorna trasa Ellert en Brammert in ’t duuster, kiedy skansen można wyjątkowo przejść po zmroku. Program zmienia się co sezon, więc przed przyjazdem warto zajrzeć do aktualnego kalendarza wydarzeń.