Muzeum Antona Piecka

DLACZEGO WARTO?

Co czeka na miejscu.

Anton Pieck Museum w Hattem to jedno z tych miejsc, które mają bardzo wyraźny własny klimat. Nie jest to wielka galeria pełna monumentalnych obrazów ani nowoczesne muzeum naszpikowane ekranami. Tutaj wszystko kręci się wokół człowieka, który przez dziesięciolecia tworzył rozpoznawalny od pierwszego spojrzenia świat: stare uliczki, kamienice, jarmarki, wozy, latarnie, śnieg, niewielkie sklepiki i sceny wyglądające trochę tak, jakby czas zatrzymał się gdzieś pod koniec XIX wieku.

Anton Pieck urodził się w 1895 roku w Den Helder i przez większość życia pracował jako rysownik, ilustrator i grafik. Jego prace trafiały do książek, kalendarzy, kartek świątecznych i niezliczonych reprodukcji, dlatego wiele osób w Holandii zna jego styl nawet wtedy, kiedy nie kojarzy nazwiska autora.

Co ciekawe, Pieck wcale nie pochodził z Hattem i nie mieszkał tutaj. Muzeum znalazło się w tym mieście trochę przypadkiem. Po ogromnym sukcesie wystawy retrospektywnej w Singer Museum w Laren w 1980 roku, którą odwiedziło ponad 60 tysięcy osób, coraz poważniej zaczęto mówić o stworzeniu stałego muzeum poświęconego artyście. Sam Pieck początkowo nie był tym zachwycony. Nie chciał, żeby muzeum powstało blisko jego domu w Overveen i żeby po zakończeniu zwiedzania autobusy pełne turystów podjeżdżały jeszcze pod jego prywatny adres.

Ostatecznie wybór padł na Hattem, niewielkie historyczne miasto nad IJssel. I trudno powiedzieć, że był to zły wybór. Stare uliczki, niska zabudowa i spokojna atmosfera miasta całkiem dobrze pasują do świata, który Pieck tak często rysował.

Muzeum otwarto 6 września 1984 roku. Anton Pieck miał wtedy 89 lat i sam uczestniczył w otwarciu razem z księżniczką Margriet. Co więcej, mimo wcześniejszych wątpliwości artysta zaangażował się później w wygląd placówki. Pomagał między innymi przy projektowaniu dziedzińca, fasady i części wnętrz, więc muzeum nie jest tylko miejscem, które ktoś urządził wokół jego prac już po jego śmierci.

Po śmierci Piecka w 1987 roku do Hattem trafiły kolejne ważne rzeczy, przede wszystkim jego prawdziwy kącik pracy oraz prasa do wykonywania grafik. Szybko okazało się, że dotychczasowe pomieszczenia są za małe, dlatego muzeum rozbudowano. W 1991 roku zostało ponownie otwarte, a przestrzeń ekspozycyjna zwiększyła się z około 170 do 545 metrów kwadratowych.

Najciekawszym miejscem jest właśnie zachowany warsztat artysty. Nie jest to stylizowana rekonstrukcja złożona z przypadkowych mebli. Znajdują się tutaj jego prawdziwy stół, średniowieczny fotel, regał z książkami, materiały rysunkowe, drobne przedmioty, które trzymał wokół siebie, oraz prasa graficzna. Pieck pracował przy tym stole praktycznie do końca życia.

Dzięki temu można zobaczyć coś więcej niż gotowy obrazek. Widać przestrzeń, w której powstawały ilustracje i grafiki, które później trafiały do tysięcy holenderskich domów.

Sama kolekcja jest znacznie szersza niż najbardziej znane zimowe scenki. Pieck zajmował się grafiką warsztatową i pozostawił po sobie drzeworyty, akwaforty, suche igły, litografie i inne techniki. Na niższym piętrze muzeum regularnie prezentowany jest wybór takich prac, dzięki czemu można zobaczyć, jak precyzyjnie budował linie, światło i detale.

To właśnie szczegóły robią największe wrażenie. W jego rysunkach prawie zawsze dzieje się coś w tle. Ktoś stoi przy straganie, ktoś niesie kosz, w oknie pali się światło, po bruku jedzie wóz, a za rogiem pojawia się kolejna kamienica. Można oglądać jedną pracę przez kilka minut i cały czas znajdować drobne elementy, które wcześniej umknęły.

Pieck nie próbował przy tym wiernie dokumentować konkretnego miasta czy ulicy. Tworzył raczej własną wersję dawnej Europy, poskładaną z architektury, wspomnień, podróży i wyobraźni. Dlatego jego sceny wydają się jednocześnie znajome i trochę nierealne.

Jego nazwisko jest też mocno związane z jednym z najbardziej znanych parków rozrywki w Holandii – Eftelingiem. Pieck był odpowiedzialny za charakter wizualny Sprookjesbos, czyli Baśniowego Lasu otwartego w 1952 roku. To właśnie jego rysunki stały się podstawą dla budynków, bram, domków i scen, które później zbudowano w parku. Dzięki temu charakterystyczny styl Piecka znają dziś również osoby, które nigdy wcześniej nie zetknęły się z jego grafikami w muzeum.

Anton Pieck Museum zajmuje trzy poziomy. Oprócz stałej kolekcji i warsztatu artysty na najwyższym piętrze organizowane są wystawy czasowe. W 2026 roku muzeum prezentuje między innymi ekspozycję jego kalendarzowych ilustracji oraz wystawę związaną z pracami ilustratorki Charlotte Dematons. Warto też zwrócić uwagę na sam budynek. Muzeum mieści się w historycznym centrum Hattem, w dawnych miejskich gospodarstwach połączonych z sąsiednim Voerman Museum. To nie jest więc osobny nowoczesny pawilon postawiony gdzieś przy parkingu, tylko część starej zabudowy miasta.