Wieża widokowa Fortmond

DLACZEGO WARTO?

Co czeka na miejscu.

Uitkijktoren Fortmond stoi w Duursche Waarden, jednym z najciekawszych nadrzecznych terenów wzdłuż IJssel. Sama wieża nie jest ogromna, ale dzięki bardzo otwartemu krajobrazowi daje szeroki widok na rzekę, zalewowe łąki, starorzecza i pozostałości dawnej cegielni Fortmond. To właśnie połączenie przyrody z przemysłową historią sprawia, że miejsce ma dużo więcej charakteru niż zwykły punkt obserwacyjny nad wodą.

Okolica Fortmond przez długi czas wyglądała zupełnie inaczej niż dzisiaj. W XIX i XX wieku działała tutaj cegielnia wykorzystująca glinę wydobywaną bezpośrednio z uiterwaarden. Materiał znajdował się praktycznie pod nogami, więc lokalizacja przy IJssel była idealna. Glinę wydobywano z terenów zalewowych, formowano z niej cegły, suszono, a później wypalano w piecach. Gotowe produkty można było transportować rzeką do innych miejscowości.

W szczytowym okresie cegielnia była jednym z ważniejszych zakładów w okolicy i dawała pracę wielu mieszkańcom. Wokół powstała niewielka osada robotnicza, warsztaty i infrastruktura potrzebna do funkcjonowania produkcji. Dzisiaj z tego świata zostały głównie ruiny i fragmenty dawnych zabudowań, które dobrze widać z okolic wieży.

To właśnie działalność cegielni mocno zmieniła krajobraz. Wydobywanie gliny pozostawiło po sobie zagłębienia i obniżenia, które po zakończeniu produkcji zaczęły wypełniać się wodą. Z czasem powstały starorzecza, płytkie zbiorniki i podmokłe łąki. To, co kiedyś było przemysłowym zapleczem, zostało stopniowo przejęte przez przyrodę.

Dziś Duursche Waarden są częścią dużego projektu renaturyzacji doliny IJssel. Zamiast utrzymywać każdy fragment jako suche pole, pozwolono wodzie znowu częściej wchodzić na teren uiterwaarden. Dzięki temu powstały miejsca bardzo dobre dla ptaków, ryb i roślin związanych z okresowymi zalewami.

Z wieży najlepiej widać właśnie ten system. W jednym kierunku biegnie szeroka IJssel, w drugim rozciągają się mokradła i łąki. Przy wyższym stanie wody część terenu potrafi być zalana, a przy niższym pojawiają się błotniste brzegi i płycizny. Krajobraz naprawdę zmienia się w zależności od sezonu i poziomu rzeki.

Duursche Waarden są bardzo dobrym miejscem do obserwacji ptaków. Można spotkać tutaj czaple, gęsi, kaczki, zimorodki, ptaki brodzące i drapieżne. W zależności od pory roku pojawiają się też gatunki migrujące, które wykorzystują dolinę IJssel jako ważny korytarz. Lornetka zdecydowanie ma sens, szczególnie jeśli planujecie zostać dłużej.

Sama wieża najlepiej działa jako jeden z punktów spaceru. Wokół Fortmond prowadzą trasy przez uiterwaarden i lasy nadrzeczne. Ścieżki miejscami biegną bardzo blisko wody, później przechodzą przez bardziej suche fragmenty i wracają w stronę dawnej cegielni. Przy większych opadach albo wysokim stanie IJssel część tras może być błotnista lub okresowo niedostępna.

Warto podejść także do ruin Steenfabriek Fortmond. Nie ma tu kompletnej fabryki jak w muzeum przemysłu, ale zachowane fragmenty murów i fundamentów dobrze pokazują skalę dawnego zakładu. Jeśli ktoś lubi industrialne ślady w naturze, właśnie ten kontrast robi największą robotę.

Fortmond dobrze pokazuje też szerszą historię cegielnictwa nad IJssel. Przez dziesięciolecia rzeka była idealnym miejscem dla takich zakładów, bo glina znajdowała się w uiterwaarden, a transport wodny był tani i wygodny. W wielu miejscach po dawnych cegielniach zostały dziś tylko kominy, ruiny albo charakterystyczne obniżenia terenu.

Dzisiaj coraz trudniej wyobrazić sobie, że te spokojne mokradła były kiedyś pełne ludzi, wozów, dymu i ciężkiej pracy. Z wieży widać właśnie efekt tej przemiany – przemysł zniknął, a krajobraz został przejęty przez wodę i przyrodę.