Wieża widokowa Schelphoek

DLACZEGO WARTO?

Co czeka na miejscu.

Uitkijktoren Schelphoek koło Serooskerke na Schouwen-Duiveland to jeden z tych punktów widokowych, gdzie sama panorama jest tylko częścią historii. Wieża stoi przy ogromnym betonowym caissonie wykorzystanym podczas zamykania wyrwy w wale po Watersnoodramp z 1953 roku. Z góry można zobaczyć Oosterschelde, rozległy obszar kreeków, las posadzony po katastrofie i przede wszystkim krajobraz, który w dużej mierze powstał właśnie przez niszczycielską siłę morza.

W nocy z 31 stycznia na 1 lutego 1953 roku potężny sztorm połączony z wysokim przypływem doprowadził do przerwania wałów w wielu miejscach Zeeland i Zuid-Holland. Katastrofa była największą klęską żywiołową w XX-wiecznej historii Holandii. Zginęło 1836 osób, a ogromne obszary kraju znalazły się pod wodą.

Schelphoek został uderzony wyjątkowo mocno. Początkowo wyrwa w wale nie wydawała się jeszcze największym problemem, ale przez kolejne miesiące prądy przypływu i odpływu nieustannie ją powiększały. Latem otwór osiągnął około 520 metrów szerokości i niemal 38 metrów głębokości. Powstało gigantyczne stroomgat, przez które woda za każdym przypływem i odpływem przepływała z ogromną prędkością.

Bezpośrednie zasypanie tak wielkiej wyrwy było praktycznie niemożliwe. Zdecydowano się więc na inne rozwiązanie: wokół zalanego terenu zbudowano ponad czterokilometrowy ringdijk, czyli nowy wał omijający wyrwę. Ponad 200 hektarów dawnego terenu rolniczego pozostało po jego zewnętrznej stronie.

Do zamknięcia najtrudniejszych fragmentów wykorzystano ogromne caissons, czyli prefabrykowane betonowe skrzynie, które można było holować po wodzie, ustawiać w odpowiednim miejscu i zatapiać. Część tych konstrukcji pochodziła z zapasów przygotowanych wcześniej do operacji wojskowych i robót portowych. W Schelphoek stały się dosłownie elementami nowego wału.

Obok dzisiejszej wieży znajduje się właśnie jeden z takich historycznych caissonów. Większa część tej ogromnej betonowej konstrukcji jest obecnie ukryta pod ziemią i wałem, więc patrząc z poziomu ścieżki trudno wyobrazić sobie jej prawdziwy rozmiar. To właśnie na jego narożniku ustawiono współczesny punkt widokowy.

Wieżę zaprojektowało biuro Ruimtewerking. Konstrukcja ma nietypowy sześciokątny kształt i została wykonana głównie z drewna, natomiast prowadzące na górę schody są stalowe. Część schodów opiera się bezpośrednio na historycznym caissonie, więc nowa architektura została dosłownie przyłączona do konstrukcji użytej podczas walki z wodą ponad pół wieku wcześniej.

Na dole znajdują się informacje o historii Watersnoodramp i odbudowie Schelphoek. Dopiero później wchodzi się wyżej, gdzie panorama zaczyna tłumaczyć całą historię znacznie lepiej niż same tablice.

Z platformy widać krekengebied Schelphoek, czyli rozgałęziony system zbiorników i kanałów wodnych pozostałych po katastrofalnym przerwaniu wału. Ogromna siła przepływającej wody wymyła głębokie zagłębienia. Po zamknięciu terenu ringdijkiem nie zasypano ich całkowicie, dlatego zachowały się do dzisiaj jako bardzo charakterystyczny element krajobrazu.

Po katastrofie Staatsbosbeheer posadziło wokół kreeków las. Dzisiaj trudno uwierzyć, że duża część tej zielonej okolicy powstała dopiero po 1953 roku. Las stał się ważnym siedliskiem dla ptaków i obecnie gniazduje tutaj kilkadziesiąt gatunków, między innymi słowiki, dzięcioły duże i sowy. Przy odrobinie szczęścia nad wodą można zobaczyć również zimorodka.

Z drugiej strony otwiera się widok na Oosterschelde. Przy dobrej pogodzie można spojrzeć wzdłuż południowego wybrzeża Schouwen-Duiveland, a w oddali wypatrzyć nawet Plompe Toren. Dzięki temu łatwo zobaczyć, jak blisko siebie znajdują się miejsca związane z kilkusetletnią historią walki Zeeland z wodą.

Sama wieża nie jest bardzo wysoka i nie należy nastawiać się na panoramę z wysokości kilkudziesięciu metrów. Tutaj nie o to chodzi. Największe wrażenie robi możliwość spojrzenia z góry na dokładne miejsce, gdzie morze przerwało linię wybrzeża i stworzyło krajobraz widoczny do dzisiaj.

Warto później zejść z wieży i zrobić około 4-kilometrową trasę wokół Schelphoek. Ścieżka prowadzi przez las i wzdłuż kreeków, dzięki czemu można zobaczyć teren zarówno z wysokości, jak i z poziomu wody. Spacer nie jest wymagający, ale po większych opadach niektóre fragmenty mogą być wilgotne.

Schelphoek dobrze łączy się także z większą trasą wzdłuż południowego wybrzeża Schouwen-Duiveland. Kawałek dalej znajduje się Plan Tureluur, Uitkijktoren De Zuidkaap i liczne miejsca do obserwacji ptaków. Jadąc na zachód można natomiast dotrzeć do Plompe Toren i dalej w stronę Oosterscheldekering.