Muzeum Fałszywej Sztuki

DLACZEGO WARTO?

Co czeka na miejscu.

Museum Valse Kunst w Vledder to miejsce zbudowane wokół bardzo prostego pytania: czy patrząc na obraz potrafilibyśmy rozpoznać, że coś jest nie tak?

Na ścianach wiszą prace przypisywane nazwiskom, które zna praktycznie każdy – Matisse, Picasso, Dalí, Chagall, Appel czy Mesdag. Tyle że część z nich nigdy nie wyszła spod ręki tych artystów. To falsyfikaty, kopie i prace wykonane przez ludzi, którzy potrafili na tyle dobrze naśladować styl znanych twórców, że kolekcjonerzy i handlarze sztuką byli gotowi zapłacić za nie prawdziwe pieniądze. (museumvalsekunst.nl)

Co najlepsze, muzeum samo powstało trochę przez przypadek.

Henk i Erna Plenter przez lata kolekcjonowali obrazy, grafikę i współczesne szkło artystyczne. Z czasem ich kolekcja zrobiła się na tyle duża, że przestała mieścić się w domu. Według historii opowiadanej przez muzeum Erna po raz kolejny uderzyła palcem w jeden ze stojących wszędzie obiektów i postawiła sprawę jasno – albo przeprowadzka do większego domu, albo sprzedaż części zbiorów.

Henk zaproponował trzecią opcję: otworzyć muzeum. (museumvalsekunst.nl)

Był jednak jeszcze jeden problem.

Okazało się, że przy kupowaniu sztuki Plenterowie sami kilka razy dali się oszukać.

Jednym z pierwszych zakupów był obraz mający być dziełem Henriego Matisse’a. Dopiero później wyszło na jaw, że jest falsyfikatem. Sprawa nabrała dodatkowego smaczku, gdy we Francji zatrzymano słynnego holenderskiego fałszerza Geerta Jana Jansena, u którego znaleziono około 1600 fałszywych prac. Wtedy okazało się, że „Matisse” Plenterów także nie jest tym, za co go wcześniej uważano. (museumvalsekunst.nl)

Zamiast schować trefny zakup głęboko w magazynie, zrobili coś znacznie ciekawszego.

Zaczęli interesować się samym światem fałszerstw.

Tak właśnie powstała kolekcja, która dzisiaj jest najważniejszą częścią Museum Valse Kunst. Trafiały do niej kolejne falsyfikaty przekazywane przez ludzi, którzy sami zostali oszukani podczas zakupu dzieł sztuki. Część prac pochodziła także od domów aukcyjnych, które wycofywały je ze sprzedaży po pojawieniu się wątpliwości dotyczących autentyczności. Muzeum utrzymuje również kontakt z zespołem holenderskiej policji zajmującym się sztuką i antykami. (museumvalsekunst.nl)

Właśnie dlatego ta kolekcja jest ciekawsza niż zwykła wystawa kopii.

Za wieloma pracami stoi historia prawdziwego oszustwa.

Ktoś kupił obraz jako oryginał, ktoś wystawił certyfikat, ktoś przekonał klienta, że odkryto nieznane wcześniej dzieło znanego malarza. Dopiero później pojawiały się pytania o pigmenty, papier, podpis, ramę albo styl malowania.

Muzeum pokazuje też bardzo ważną różnicę między kopią a falsyfikatem.

Jeżeli artysta maluje obraz inspirowany Van Goghiem albo kopiuje znane dzieło i podpisuje je własnym nazwiskiem, nie próbuje nikogo oszukać. Problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś celowo tworzy pracę mającą wyglądać jak nieznane dzieło słynnego artysty, dodaje odpowiednią sygnaturę, przygotowuje historię pochodzenia i próbuje sprzedać ją jako oryginał. (museumvalsekunst.nl)

Najlepsi fałszerze potrafili być w tym naprawdę dobrzy.

Jedną z najgłośniejszych postaci w historii holenderskiego fałszerstwa był Han van Meegeren, który specjalizował się między innymi w pracach stylizowanych na Vermeera. Geert Jan Jansen poszedł inną drogą i naśladował wielu różnych artystów. Museum Valse Kunst wykorzystuje ich historie, żeby pokazać, jak fałszerze dobierają materiały, analizują charakterystyczne pociągnięcia pędzla, starają się imitować proces starzenia i budują wiarygodną historię dla dzieła. (museumvalsekunst.nl)

W kolekcji nie ma zresztą wyłącznie obrazów.

Są grafiki, litografie, akwarele i inne obiekty. Jednym z zabawniejszych eksponatów jest nawet fałszywe krzesło Rietvelda. To dobrze pokazuje, że podrabianie sztuki nie kończy się na płótnie i farbie. (museumvalsekunst.nl)

Podczas zwiedzania można więc próbować samemu patrzeć na poszczególne prace i szukać szczegółów.

Czy podpis wygląda naturalnie? Czy styl faktycznie pasuje do artysty? Czy obraz jest trochę „za bardzo” podobny do tego, czego spodziewalibyśmy się po Picassie albo Matisse’ie? Czasami właśnie to jest problemem – fałszerz tak mocno próbuje stworzyć typowego „Picassa”, że kończy z czymś bardziej charakterystycznym niż prawdziwe prace artysty.

Museum Valse Kunst nie ogranicza się jednak wyłącznie do falsyfikatów.

Druga ważna część kolekcji to współczesna sztuka ze szkła. Plenterowie zbierali ją jeszcze zanim powstało muzeum, a dzisiaj stanowi osobny dział ekspozycji. Kolekcja skupia się przede wszystkim na europejskim szkle artystycznym XX i XXI wieku. (museumvalsekunst.nl)

Jest też sztuka związana z Drenthe.

W muzealnym kunstcafé można zobaczyć prace artystów takich jak Jannes de Vries, Jan Zondag, Reinhart Dozy czy Jan Wiegers. Ta część wyrosła między innymi ze zbiorów Harm Hindrika Plentera, ojca Henka. (museumvalsekunst.nl)

Co jakiś czas organizowane są również wystawy czasowe współczesnych artystów.

Całość mieści się w dawnym ratuszu gminy Vledder przy Brink. Budynek stał się dostępny po reorganizacji gminnej w 1998 roku i właśnie wtedy Plenterowie przenieśli tutaj swoją prywatną kolekcję. Początkowo funkcjonowało kilka różnych zbiorów pod nazwą Museums Vledder, a z czasem falsyfikaty zaczęły coraz mocniej definiować charakter całego miejsca. (museumvalsekunst.nl)

Museum Valse Kunst jest szczególnie fajne dla osób, które normalnie omijają klasyczne galerie sztuki.

Nie trzeba znać historii malarstwa ani potrafić wymienić okresów twórczości Picassa. Tutaj dużo większą częścią zabawy jest historia oszustwa: kto to zrobił, jak przekonał innych, że praca jest prawdziwa i w którym momencie wszystko się posypało.