Wieża widokowa Panorama Fibula

DLACZEGO WARTO?

Co czeka na miejscu.

Uitkijktoren Panorama Fibula w Loo koło Duiven nie jest miejscem, które robi wrażenie wysokością. Ma zaledwie 4,3 metra, więc bardziej przypomina dużą rzeźbę krajobrazową niż klasyczną wieżę widokową. Jej największą siłą jest jednak pomysł. Konstrukcja została zaprojektowana na wzór rzymskiej fibuli, czyli ozdobnej zapinki używanej do spinania ubrań, a inspiracją był prawdziwy przedmiot znaleziony właśnie na terenie Loowaard.

Wieża stoi na niewielkim wzniesieniu pośrodku uiterwaarden, czyli zalewowych terenów nad Renem. Dzięki temu mimo niewielkiej wysokości można z niej spokojnie rozejrzeć się po szerokim, otwartym krajobrazie. Z góry widać Loowaard, pobliskie wody, stare gospodarstwa i Huis Loowaard, a przy dobrej widoczności także bardziej odległe wzgórza Veluwezoom i Montferland.

Najciekawszy jest jednak związek tego miejsca z rzymską granicą imperium. W pierwszych wiekach naszej ery Ren wyznaczał tutaj północną granicę Cesarstwa Rzymskiego, znaną dziś jako Neder-Germaanse Limes. Wzdłuż rzeki powstawały forty, drogi, obozy i posterunki wojskowe. Loowaard znajduje się dokładnie w strefie, w której archeolodzy od dawna znajdują ślady rzymskiej obecności.

Dużą rolę odegrał tutaj lokalny archeolog-amator Wil Kuijpers. Przez dziesiątki lat przeszukiwał żwir wydobywany podczas prac w Loowaard i transportowany później do Arnhem. Wśród znalezisk były setki przedmiotów z czasów rzymskich: monety, zapinki, elementy ozdób, groty włóczni, części broni i inne militaria.

Na podstawie rozmieszczenia znalezisk i historii terenu powstała teoria, że właśnie tutaj mogło stać rzymskie castellum, czyli fort dla wojsk pomocniczych. Nie znamy jego antycznej nazwy, a sam obiekt nie zachował się w formie murów czy fundamentów widocznych na powierzchni. Przypuszcza się jednak, że fort mógł powstać około 40–41 roku naszej ery, czyli w okresie intensywnego umacniania rzymskiej granicy wzdłuż Renu.

Panorama Fibula powstała właśnie po to, żeby tę historię zaznaczyć w krajobrazie. Zamiast budować kolejną rekonstrukcję typowej kwadratowej rzymskiej wieży strażniczej, artystka Heidi Linck poszła w zupełnie innym kierunku. Zainspirowała się małą fibulą znalezioną w Loowaard i powiększyła jej formę do rozmiaru konstrukcji, do której człowiek może wejść.

To bardzo fajny pomysł, bo przypomina, że Rzymianie nie zostawili po sobie wyłącznie fortów, dróg i broni. Fibule były często starannie wykonanymi przedmiotami codziennego użytku, czasami wręcz biżuterią. Artystka chciała pokazać tę bardziej subtelną stronę rzymskiej kultury i przełożyć ją na współczesną architekturę.

Panorama Fibula powstała w latach 2021–2022. Konstrukcja ma około 5,85 na 5,85 metra szerokości i 4,3 metra wysokości. Wykorzystano przede wszystkim drewno dębowe, cortenstal i drewno modrzewiowe. Rdzawa stal i szarzejące z czasem drewno dobrze pasują do otwartego nadrzecznego krajobrazu i nie wyglądają tutaj sztucznie.

Na platformę prowadzą schody, a na górze konstrukcja rozdziela się na sześć niewielkich balkonów. Każdy skierowany jest trochę w inną stronę. Z jednego można spojrzeć w stronę miejsca, gdzie przypuszczalnie znajdował się rzymski fort, z innych na Loowaard, okoliczne gospodarstwa i dalsze wzgórza.

Każdy balkon ma też swój drugi element. Umieszczono tutaj kody QR prowadzące do sześciu opowieści audio nagranych z mieszkańcami i osobami związanymi z tym terenem. Można usłyszeć między innymi archeologa, rolników, mieszkańców, dzieci i osoby pracujące w okolicy. Dzięki temu wieża opowiada nie tylko o Rzymianach, ale również o rolnictwie, przyrodzie, zmianach krajobrazu, historii przemysłowej i współczesnym życiu Loowaard.

To ważne, bo Loowaard nie jest muzealnym skansenem. Krajobraz cały czas się zmienia. Przez lata wydobywano tutaj piasek i żwir, rzeka regularnie zalewa okoliczne uiterwaarden, a ludzie mieszkają i pracują tu od wielu pokoleń. Panorama Fibula próbuje zebrać te wszystkie warstwy historii w jednym punkcie.

W pobliżu stoi również Huis Loowaard, dawna havezate, czyli historyczna posiadłość ziemska. To dobry punkt orientacyjny i zarazem najlepsze miejsce, od którego zacząć spacer. Od zabudowań do wieży prowadzi przygotowana ścieżka i dojście zajmuje około pięciu minut.

Nie należy oczekiwać spektakularnej panoramy z wysokości kilkudziesięciu metrów. Panorama Fibula jest niska i jej widok wynika głównie z otwartego charakteru uiterwaarden. To miejsce bardziej dla osób, które lubią historię, archeologię i nietypową architekturę niż dla kogoś szukającego najwyższej wieży w regionie.